Basiskennis dossier bliksembeveiliging

Samengesteld door: Kim Wolters, Henny Brullemans


Definitie

Bliksem is één van de gevaarlijkste weersverschijnselen. Bij naderend onweer is een gebouw de veiligste plaats. Het gebouw moet dan wel afdoende beschermd zijn tegen blikseminslag. Bliksembeveiliging bestaat uit een aantal maatregelen om schade vanuit bliksem te voorkomen of te minimaliseren. Een bliksemafleider is een van deze maatregelen die vaak wordt gebruikt om blikseminslag te voorkomen. Met een bliksemafleider wordt de energie van de bliksem veilig naar de grond geleidt.

Facilitair

Wanneer de zomer aanbreekt is ook de kans op onweer meer aanwezig. Een periode waar gebouwbeheerders en facilitair managers extra moeten opletten dat de voorzieningen op orde zijn. Bliksem kan namelijk voor grote overlast zorgen en enorme schade veroorzaken (brand). Facilitair management draagt zorg voor een veilige werkplek en beheert het gebouw. Bliksembeveiliging is een preventieve maatregel om te voorkomen dat het gebouw, de mensen en de aangesloten elektrische apparaten en installaties schade oplopen bij blikseminslag.

Bliksembeveiliging op de werkplek

Niet alleen is bliksem verantwoordelijk voor de schade die kan ontstaan in elektrische apparatuur. Zowel de inslag in de vorm van overspanning of brand richten schade aan de installatie. Er wordt gesproken van overspanning wanneer er sprake is van een spanning welke hoger is dan de bekende 230V. Een goede bescherming voor de organisatie is dus van cruciaal belang.

Bij blikseminslag kan er sprake zijn van onder andere brand, er kan bouwkundige schade ontstaan en elektronische apparaten/systemen kunnen worden opgeblazen. Deze schades zijn vaak gedekt door de verzekering, maar de gevolgschade is veelal groot. Het aanschaffen van bliksembeveiliging is niet goedkoop. De levensduur van bliksembeveiliging is zo’n 25 jaar, mits het goed wordt onderhouden. De bliksembeveiliging moet periodiek worden doorgemeten, maar ook worden geïnspecteerd. Ook is het mogelijk dat de beveiliging tussentijds wordt aangepast, wanneer er veranderingen zijn aan het pand bijvoorbeeld.

Soorten

  • Uitwendige bliksembeveiligingsinstallatie: dit zorgt ervoor dat de stroom welke afkomt van de bliksem wordt afgeleid naar de aarde zonder dat er schade ontstaat aan gebouwen.

  • Overspanningsafleiders: overspanning ontstaat op, of in de buurt van een gebouw waar de bliksem in is geslagen. Doordat de spanning door de inslag in de aangesloten apparatuur verhoogt, ontstaat er schade.

  • Een bliksemafleider: wordt meestal op het hoogste punt van een gebouw aangebracht. De bliksemafleider zorgt ervoor dat de stroom welke vrijkomt bij een blikseminslag, naar de grond wordt begeleid. Hiermee wordt voorkomen dat de vrijgekomen stroom een andere weg vindt, waardoor er schade kan ontstaan.

Bij nieuwbouw worden er vaak verschillende maatregelen getroffen als het gaat om bliksembeveiliging. In de meeste gevallen wordt een ringleiding in de randbalk aangebracht welke worden verbonden met aardstaven. 

Normen, wet- en regelgeving

Bliksem- en overspanningsbeveiliging is in ons land nog altijd niet echt verplicht. De jongste wereldwijde norm hiervoor, NEN-EN-IEC 62305, is ook in het nieuwe Bouwbesluit niet genoemd.

NEN-EN-IEC 62305

De internationale norm NEN-EN-IEC 62305 geeft richtlijnen voor het ontwerp, de uitvoering en de inspectie van bliksembeveiligingsinstallaties. Sinds 1939 werkten we in Nederland met een eigen normering voor bliksembeveiliging. In 2009 is deze vervangen door een internationale variant: de IEC 62305. De bliksembeveiliging van objecten die na 1 februari 2009 zijn opgeleverd, moeten aan deze norm voldoen. Installaties van vóór 2009 mogen nog voldoen aan en gekeurd worden volgens de oude norm.

De norm is niet opgenomen in het bouwbesluit. Maar in een aantal situaties is de norm wel degelijk verplicht. Zo kan de norm zijn vastgelegd in wetgeving of vergunningen. Bent u werkgever? Dan schrijft de Arbowet voor dat u werknemers een veilige en gezonde werkplek moet bieden. Bij ongevallen door blikseminslag moet u aantonen dat u heeft voldaan aan uw zorgplicht. Toepassing van de norm versterkt de bewijslast.

De norm stelt een risico-inventarisatie en –evaluatie verplicht. De RI&E kijkt naar de geldende wetgeving en richtlijnen, de risico’s die u loopt door directe of indirecte blikseminslag en naar de wensen die u heeft. De analyse maakt de keuze voor één van de vier klassen voor bliksembeveiliging vrij eenvoudig.

Nieuwe wijzigingen

In 2018 volgt een wijziging in de norm. Dat jaar wordt een overgangsjaar, waarin de huidige en de nieuwe versie van de norm toepasbaar zijn. Technisch gezien verandert er niet veel. Wel maakt overspanningsbeveiliging nu onderdeel uit van de bliksembeveiliging.

NEN-EN-IEC62305 hierbij wordt door middel van nummering de beschermingsklasse aangegeven. Hierin kan een specifiek probleem zich voordoen waardoor er schade aan het gebouw of elektrische installatie kan ontstaan.

NEN-EN 50468:2009 weerstandsvermogen eisen tegen overspanning en overstroom door bliksem voor apparatuur met telecommunicatieverbinding.

NPR 8110:2014 risico klassen indeling voor overspanningsbeveiliging.

Aanverwante dossiers

Arbo, Gebouwbeheer, Veiligheidsartikelen, Veilige werkplek.