Basiskennis dossier circulair faciliteren

Samengesteld door: Kim Wolters, Henny Brullemans


Definitie

Circulair faciliteren is afgeleid van de circulaire economie waarmee steeds meer bedrijven zich bezig houden. Circulair faciliteren is een dienstverlening waarbij producten en grondstoffen kunnen worden hergebruikt. Het doel is de dienstverlening (samen met leveranciers) te verduurzamen in de gehele keten en tevens kringlopen te sluiten. Waardevernietiging minimaliseren, begint al bij de inkoop van producten en grondstoffen, wanneer men bij de aanschaf van deze producten al rekening houdt met de eindbestemming.

Facilitair

Circulaire economie, of het maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) zorgt er binnen een organisatie voor dat deze duurzaam kan zijn. Hier komt de rol van de facilitair manager en/of gebouwbeheerder om de hoek kijken. Want hoe gaan we dit aanpakken? Wat wil de organisatie uitstralen, welke visie wordt er gehanteerd? Welke materialen en middelen willen we inzetten, welke kosten komen er bij kijken? Dit zijn een vragen waar tijdens de organisatie van een duurzaamheidsproces rekening mee moet worden gehouden.  Wanneer een facilitair manager over circulaire economie praat, kan hij laten zien dat facilitair management niet alleen maar een kostenplaatje is. Facilitair management kan een goede invulling geven aan het verduurzamen van een organisatie.

Belangrijke principes van de circulaire economie

  • Waardebehoud wordt gemaximaliseerd door eerst te kijken naar producthergebruik, vervolgens hergebruik van onderdelen en als laatste hergebruik van grondstoffen.
  • Producten worden zo ontworpen en gemaakt dat deze aan het eind van de gebruiksfase makkelijk demontabel zijn en materiaalstromen eenvoudig gescheiden kunnen worden.
  • Tijdens productie, gebruik en verwerking van het product worden geen schadelijke stoffen uitgestoten.
  • De onderdelen en grondstoffen van ‘gebruiksproducten’ (zoals een lamp) worden hergebruikt zonder kwaliteitsverlies (bijvoorbeeld in een nieuwe lamp, maar wellicht wel in een nieuwe laptop, bijvoorbeeld).
  • De grondstoffen van ‘verbruiksproducten’ (zoals tandpasta) zijn biologisch afbreekbaar en worden (na eventuele onttrekking van nog waardevolle grondstoffen) teruggegeven aan de natuur.
  • Producenten behouden het eigendom van gebruiksproducten, klanten betalen voor het gebruik ervan, niet voor het bezit. Een andere mogelijkheid is dat de producent het product terugkoopt aan het einde van de levensduur.
  • Omdat de prestatie van het product de waarde bepaalt, wordt het leveren van de juiste kwaliteit extreem belangrijk voor de producent.
  • Een van de meest belangrijke succesfactoren is crosssectorale ketensamenwerking gericht op het creëren van meervoudige waarde. Hierbij vermeerdert niet alleen de economische waarde van alle bedrijven in de keten, maar ook de ecologische en sociale waarde.

Circulair faciliteren op de werkvloer

Binnen circulariteit spreken we over verschillende gebieden. Het circulair faciliteren, circulaire economie, circulaire inkoop en circulair huisvesten zijn allemaal termen welke gebruikt worden om het verduurzamen van de planeet te bevorderen.

Circulaire processen vind je in verschillende soorten en maten terug op de werkvloer. Wat wordt er met het afval gedaan, koffiekopjes, welke materialen zijn er gebruikt voor het meubilair?  Dat zijn allemaal punten waar een facilitair manager en/of gebouwbeheerder rekening mee houdt bij het organiseren van een circulaire organisatie.

Circulaire economie kan binnen veel organisaties worden toegepast. Het is per organisatie verschillend hoe men er mee omgaat. Circulaire economie kan al beginnen bij het bijvoorbeeld hergebruiken van een koffiebeker, het gebruik van een houten roerstaafje of het aanbieden van Fairtrade en eerlijke producten in de bedrijfskantine.

Het begin van de keten

Wanneer een organisatie wil starten met circulariteit, zal vaak het roer om moeten. Alle mogelijkheden moeten tegen elkaar worden afgewogen en daarbij is het handig een aantal belangrijke principes in acht te nemen.

  • Hoe wordt het waard behoud gemaximaliseerd?
  • Hoe ontwerp je producten welke gemakkelijk kunnen worden hergebruikt? (Ook de kleinere onderdelen)
  • Hoe produceren we een product dat zo min mogelijk schadelijke stoffen uitstoot?
  • Kunnen verbruiksproducten (zoals bijvoorbeeld tandpasta) biologisch afbreekbaar worden?
  • Hoe presteert het product en hoe kun je de kwaliteit garanderen?
  • Heeft het product meervoudige waarde? Dit kan worden gerealiseerd door ketensamenwerking.

Overheidsmaatregelen

Om over te schakelen naar een circulaire economie, neemt de Rijksoverheid verschillende maatregelen. Zo worden regels en wetten veranderd en wordt er geïnvesteerd in ondernemers die actief zijn op het gebied van circulaire economie. De maatregelen worden genomen op het gebied van:

Stimulerende wet- en regelgeving
Wet- en regelgeving kan innovatie bevorderen, maar ook tegenwerken. Daarom moet wet- en regelgeving die innovatie tegenwerkt, worden weggenomen. Bijvoorbeeld door de regels rondom het transport van afvalstoffen over de grens te veranderen. Hieraan zijn zoveel voorwaarden verbonden, dat bedrijven hier vaak van afzien. Afvalstoffen worden dan niet opnieuw gebruikt terwijl dat wel had gekund. Waar wet- en regelgeving innovatie stimuleert, moet het juist meer worden uitgewerkt. Bijvoorbeeld als het gaat om regels voor de deeleconomie, waardoor het makkelijker wordt om voorwerpen te delen, zoals auto’s of gereedschap. 

Slimme marktprikkels
Met slimme marktprikkels kan de markt waarop producten en diensten worden verhandeld, veranderen in een circulaire economie. Bijvoorbeeld door te stimuleren dat producenten voor hun producten grondstoffen nemen die vaker gebruikt kunnen worden. Of door overheidsorganisaties te verplichten alleen producten te kopen die circulair zijn. 

Financiering
Investeringen in circulaire producten en diensten hebben andere risico’s dan investeringen in lineaire producten en diensten. Zo zijn er andere risicoprofielen en afschrijvingstermijnen. Ook is er een andere kosten-batenverdeling. En er is nog weinig bekend over de verdienmodellen van bedrijven in de circulaire economie. Bijvoorbeeld over wat de kosten en opbrengsten zijn. Hier moet meer inzicht in komen. De overheid wil dit samen met het Nederlands Investerings Agentschap gaan onderzoeken. Ook wil de overheid gaan investeren in ondernemers die actief zijn op het gebied van duurzame energieopwekking, energiebesparing en vermindering van de CO2-uitstoot.

Kennis en innovatie
Om tot een circulaire economie te komen, is onderwijs en onderzoek belangrijk. Net als de verspreiding en uitwisseling van kennis in netwerken. De kennis gaat over alles wat bij een circulaire economie komt kijken: van technologie tot belastingen en subsidies. Maar ook over de gevolgen voor de arbeidsmarkt. De overheid stimuleert daarom het opzetten van kennisnetwerken en manieren om kennis uit te wisselen.

Internationale samenwerking
Om in Nederland tot een circulaire economie te komen, moet er ook internationaal een verandering komen. Zowel in Europa als wereldwijd. Want ketens van grondstoffen en afvalstromen zijn internationaal. En niet alle afgedankte producten of materialen eindigen in Nederland of zelfs maar Europa. Bovendien werken veel bedrijven internationaal. De overheid werkt dan ook zoveel mogelijk samen met andere landen. Binnen de Europese Unie, maar ook binnen de Verenigde Naties.

Wet- en regelgeving

Wanneer een organisatie meer dan 500 medewerkers heeft, is het volgens de Europese raad verplicht om openheid te geven over hun milieu-en maatschappelijk beleid. De circulariteit van een organisatie heeft een erg brede reikwijdte. De aanpak van deze wijdte kan door middel van verschillende normen gestructureerd worden. Onderstaand een aantal voorbeelden:

  • ISO 26000; hiermee kan bekeken worden hoe duurzaam de organisatie is.
  • NEN-EN 15221-3; bevat een leidraad voor het omschrijven van het meten van kwaliteit van diensten en producten in Facility Management.
  • NEN-EN 15221-4;  heeft de focus op het eenduidig indelen en registreren van kosten. Deze norm vervangt hierdoor NEN 2748.