Basiskennis dossier drukwerk

Samengesteld door: Kim Wolters, Henny Brullemans


Definitie

Drukwerk is het eindmateriaal van het afdrukken van tekst en afbeeldingen door middel van bijvoorbeeld een drukpers of printer. Onder drukwerk valt niet wat er dagelijks intern geprint wordt. Hiervoor verwijzen we naar het dossier printen.

Al voor de uitvinding van de boekdrukkunst in Duitsland was het vermenigvuldigen van illustraties en tekst met behulp van een uit hout gesneden drukvorm bekend. In de vijftiende eeuw kwam het drukken van loden letters in zwang. Later werden cilinderpersen en rotatiepersen ontwikkeld waardoor de productiesnelheden enorm toenamen. In de twintigste eeuw kwam het offsetprocedé in zwang. Tegenwoordig komt vooral de digitale druktechniek op waarbij een bestand rechtstreeks van een computer naar een (grote) printer wordt doorgestuurd en zo wordt afgedrukt. Daarnaast bestaan er persen voor foliedruk, diepdruk, zeefdruk en tampondruk.

Facilitair

Nagenoeg iedere organisatie heeft te maken met drukwerk. Dat kan zijn in de vorm van briefpapier, visitekaartjes, reclame of andere vorm van communicatie. Het facilitair management is veelal verantwoordelijk voor het drukwerk en de processen er omheen.

Druktechnieken

Hoogdruk
Hoogdruk is de oudste vorm van drukken. Bij hoogdruk of boekdruk zijn op de drukvorm de delen die de afdruk moeten vormen verhoogd aangebracht. In het begin werd hiervoor hout gebruikt. De delen die niet mochten drukken werden weggesneden zodat alleen het drukbeeld overbleef. Hoogdruk wordt soms nog wel toegepast voor drukwerken van kleine oplagen, met name voor het zogenaamde smoutwerk, zoals visitekaartjes, familie-drukwerk in het algemeen, enveloppen, formulieren en dergelijke. Ook dit loopt in de commerciële drukkerij sterk terug. Enkel oudere personeelsleden zijn er nog in opgeleid, en computer gestuurde printers leveren een redelijke kwaliteit, waar de klant ondertussen aan gewend is geraakt. Bovendien voldoen oude drukpersen veelal niet aan de huidige normen en voorschriften voor veiligheid. En de kosten om deze machines aan te passen kunnen nauwelijks worden terugverdiend.

Tegenwoordig loopt het gebruik van de hoogdruk sterk terug door het toenemend belang van de offsetdruk, die, ook op kleinere machines, steeds meer economisch gebruik toelaat. Bij boeken en tijdschriften wordt het al lang niet meer gebruikt, behalve wanneer het om bibliofiele, vaak hobbyistische uitgaven gaat.

Vlakdruk
Bij vlakdruk wordt gebruikgemaakt van de eigenschappen van vet en water die elkaar afstoten. Het af te drukken beeld heeft een zeer glad oppervlak en het niet af te drukken beeld een heel fijn ruw oppervlak (fijner dan het allerfijnste schuurpapier). Eerst wordt de drukplaat bevochtigd waarbij de heel gladde delen het water afstoten en de ruwere delen het water juist aantrekken. Daarna wordt de plaat geïnkt waarbij het water op de ruwere (niet drukkende delen) de vette inkt afstoot. Dan kan de afdruk tot stand gebracht worden.

Bij de offsetdruk wordt de drukplaat al dan niet om een grote cilinder heen gespannen die onder inktrollen en vochtrollen doordraait. Vervolgens wordt het beeld overgezet tegen een cilinder die bekleed is met een rubber doek en van daar af wordt de afdruk op het papier overgebracht. Onder dat papier bevindt zich een tegendrukcilinder die zorgt voor de nodige drukspanning. Tegenwoordig zijn de meeste drukmachines meerkleurenpersen. Dat wil zeggen dat de pers uit een aantal elementen (druktorens) is samengesteld. De pers wordt daardoor aanzienlijk duurder en neemt heel wat extra ruimte in beslag. Desondanks wegen de voordelen veel zwaarder door. Vierkleurendrukwerk kan in één enkele drukgang op papier worden gezet, wat de productiesnelheid en kwaliteit ten goede komt.

Diepdruk
Bij diepdruk is het drukbeeld, zoals de naam al zegt, verdiept aangebracht. De inkt bevindt zich in zogenaamde napjes. Nadat de hele drukvormcilinder is voorzien van een inkt laag wordt deze met een dunne stalen liniaal (de rakel) afgestreken zodat alleen de inkt in de verdiepte napjes blijft zitten.

Digitaal drukken
De term digitaal drukken wordt vaak gebruikt voor twee zeer verschillende technieken; het digitaal printen, bijv. met inkjetprinters, en het drukken op een drukpers waarbij de drukplaten direct digitaal op de pers worden vervaardigd.

Een belangrijk voordeel van digitaal printen boven conventioneel drukken is de mogelijkheid om per pagina variabele data toe te voegen. Het personaliseren van eenvoudige zwarte tekst in standaardbrieven en andere reclameteksten is niets nieuws. Digitale persen bieden wel meer mogelijkheden omdat ook per pagina wisselende foto's of tekstblokken kunnen worden verwerkt en ze in fullcolour kunnen worden afgedrukt. Catalogi kunnen bijvoorbeeld op individuele wensen worden afgestemd, waardoor met minder pagina's kan worden volstaan.

Digitale printers bestaan al sinds de jaren zeventig, maar zijn vooral sinds eind jaren negentig sterk in opkomst als alternatief voor de traditionele druktechnieken. Los van de techniek is het grootste verschil met de traditionele druktechnieken dat de vaste kosten per drukwerkopdracht heel laag (virtueel nul) zijn. Daarentegen zijn de variabele kosten per vel veel hoger dan bij traditioneel drukwerk. Als gevolg hiervan is digitaal drukken vooral in het voordeel bij kleine oplages en spoedklussen. De gemiddelde oplage van drukwerk is al sinds de jaren negentig aan het dalen. Ook de gewenste doorlooptijd van drukwerk wordt steeds korter, doordat opdrachtgevers dat eisen. Beide trends stimuleren het gebruik van digitaal drukwerk.

Proces

Het proces van idee naar drukwerk kan veelvuldig verschillen.

Reclamebureau
Wanneer je nog een ontwerp moeten maken, of een huisstijl wilt ontwikkelen kan een reclamebureau hier perfect mee helpen. Zij zorgen dat de huisstijl naar wens is en desgewenst aangepast kan worden. Na akkoord wordt het ontwerp doorgestuurd naar een drukkerij. Meestal is dit een drukkerij die aangesloten is bij het reclamebureau waardoor de keuzemogelijkheid soms beperkt is.

Drukkerij
Heb je al een ontwerp en heb je alleen een drukkerij nodig, dan kan je er rechtstreeks een benaderen. Tegenwoordig heb je drukkerijen waar je binnen kan lopen en de drukkerijen die alleen online opereren. Deze kunnen, doordat ze alleen online opereren, veelal een scherpere prijs aanbieden. Bij de keuze die hierin gemaakt wordt, is meestal naast het financiële ook het persoonlijke aspect dat mee telt.

Proefdruk
Vraag voor het drukken van de bulk altijd een exact voorbeeld zodat er gezien kan worden of het product naar wens bedrukt is. 

Soorten drukwerk

Gebruiksdrukwerk
Het drukwerk dat dagelijks gebruikt wordt zoals briefpapier, enveloppen, factuurpapier ect. Hier gaat het ook om grote aantallen waar de factor prijs meespeelt.

Actueel drukwerk
Bij dit soort drukwerk kan je denken een aanbiedingen die wekelijks veranderen, maar ook formulieren die mensen in moet vullen. Beschikbaarheid en variabiliteit zijn twee factoren die hier extra van belang zijn.

Reclame- en marketingdrukwerk
Hier onderscheiden we kleine en grote oplage van drukwerk.

Kleine oplage
Denk hierbij aan campagne materiaal, folders, boekjes, leaflets, kaarten, brochures, schrijfblokken. Bij dit soort drukwerk is beschikbaarheid, variabiliteit en vooral service van belang.

Grote oplage
Hiermee worden de magazines, vakbladen, kranten en landelijke folders bedoeld. Het draait hierbij alleen om de factor prijs, wanneer er meer dan honderdduizend oplagen gedrukt moeten worden is het soms goedkoper dit elders in Europa te laten doen en het transport te betalen.

Overige drukwerk
Naast papier kan je vele andere producten bedrukken. Zo kan je bijvoorbeeld keycords, pennen, servies en textiel laten bedrukken.

Kosten

Er valt geen vaste kostenbepaling te geven over het drukwerk, het is afhankelijk van de leverancier, het product en het aantal. Echter kan er wel ingegaan worden op het duurzaam inkopen van drukwerk. De weg naar duurzaam inkopen bestaat uit verschillende factoren: prijs, beschikbaarheid, variabiliteit en service

1.   Prijs
Kijk niet alleen naar de prijs om te drukken maar naar de daadwerkelijke prijs van het in bezig hebben van het drukwerk.

2.  Beschikbaarheid
Kan het drukwerk geleverd worden wanneer het nodig is of zit er een lange levertijd aan vast.

3.   Variabiliteit
Kan het drukwerk aangepast worden en welke verwerktijd geldt hiervoor.  

4.   Service
Beschikt de drukker over de expertise die je zelf mist om het drukwerk tot een succes te maken.

Wet- en regelgeving

NEN-ISO 12647
Grafische technologie - Procesbesturing voor de productie van rasterkleurscheidingen, proeven en oplagedrukken. Geeft een minimum-set aan parameters die de visuele en andere eigenschappen van een grafisch product eenduidig beschrijven. De norm is als zodanig van groot belang voor bedrijven in de grafische sector, zoals drukkerijen, drukwerk inkopers, afnemers van drukwerk en leveranciers van druk- en printapparatuur. 

NEN-ISO 216:1991
Deze internationale norm legt de schoon gesneden formaten vast van schrijfpapier en van sommige soorten drukwerk. De norm is van toepassing op schoon gesneden formaten papier voor administratief, zakelijk en technisch gebruik, alsmede op sommige soorten drukwerk, zoals formulieren, catalogi enzovoort. Hij is niet noodzakelijkerwijs van toepassing op kranten, boeken, affiches en andere specifieke drukwerken, die in aparte internationale normen kunnen worden behandeld.

Wet Bescherming Persoonsgegevens
Ook voor drukwerk geldt dat er voldaan moet worden aan de wet- en regelgeving zoals opgesteld in de Wet Bescherming Persoonsgegevens (WBP)

Aanverwante dossiers

Buitenreclame, Communicatie, Design, Document




Verdiepende kennis