Basiskennis dossier klimaatbeheersing

Samengesteld door: Kim Wolters, Henny Brullemans


Definitie

Klimaatbeheersing is het reguleren van de toestand van de lucht in een specifieke ruimte of gebouw. Hierbij spelen aspecten als luchtvochtigheid, ventilatie en de temperatuur van een werkplek een belangrijke rol. Over klimaat en de luchtkwaliteit in een gebouw wordt veel geklaagd. Er zijn altijd medewerkers die het te warm of juist  te koud vinden. Of het muf vinden ruiken. Dat komt in alle gebouwen voor: in industriehallen, maar ook in kantoren, bibliotheken, ziekenhuizen, scholen etc. In kantoren is het klimaat het onderwerp waarover het meest geklaagd wordt. De kwaliteit van de lucht in een ruimte wordt door twee aspecten bepaald: het gevoel of het te warm of te koud is én de frisheid van de lucht. Bij het gevoel of het warm of koud is, gaat het om de temperatuur, maar ook om tocht, warmtestraling van de binnenvallende zon etc. Bij de frisheid van de lucht gaat het om stoffen in de lucht die mensen liever niet ruiken, zoals lichaamsgeurtjes, schimmels of oplosmiddelen uit verf of vloerbedekking.

Facilitair

Er bestaat een algemene methode (de Fanger-methode) waarmee voorspeld wordt of de medewerkers in een gebouw het klimaat als ‘koud’, ‘neutraal’ of ‘warm’ ervaren. Hiermee kan bepaald worden welk percentage van de medewerkers een bepaald binnenklimaat als oncomfortabel (te koud of te warm) ervaart. Criteria die hierbij een rol spelen zijn: luchttemperatuur, stralingstemperatuur, luchtvochtigheid, luchtsnelheid, kleding en het activiteitenniveau van de medewerker. Er komt dus veel kijken bij het goed regelen van klimaatbeheersing. Het dossier klimaatbeheersing kent veel raakvlakken met het facilitair management en/of gebouwbeheer. Het is de taak van de facilitair manager om de inrichting van de klimaatbeheersing van een werkruimte goed te coördineren en om vast te stellen waar behoefte aan is op die bepaalde werkplek.

Klimaatbeheersing op de werkvloer

Een gebouw zoals een kantoor, waar veel mensen bij elkaar zijn, moet een groot deel van het jaar gekoeld worden. Koelen (met airco) is erg duur en vaak onplezierig. Zorg daarom dat er niet te veel warmte binnenkomt. Dat kan door energiezuinige apparaten (TFT-beeldschermen) en verlichting te gebruiken, door zonnewarmte met buitenzonwering tegen te houden en het gebouw en de ramen goed te isoleren.

Lichaamsgeuren
Bij zittende, lichte activiteit zoals op school en op een kantoor is minimaal een verse luchttoevoer van 35 m3 per uur per persoon nodig vanuit gezondheidsoogpunt (het Arbobesluit stelt als minimum 30 m3 per uur per persoon). Dan worden de lichaamsgeuren voldoende snel afgevoerd. Om de kans op geurhinder en gezondheidsklachten zo klein mogelijk te maken, is zelfs minimaal 50-60 m3/uur per persoon nodig. Speciale aandacht is nodig bij ruimten waar de hoeveelheid personen sterk kan verschillen: bijvoorbeeld een fitnessruimte, een vergaderzaal of een klaslokaal. Als zo’n ruimte vol zit met mensen, is er veel meer ventilatie nodig dan wanneer er maar een paar mensen zijn. Oplossingen zijn dan: een handmatig regeling met een schakelaar van veel naar weinig ventilatie of een automatische regeling die de CO2-hoeveelheid steeds meet en op basis daarvan de luchttoevoer regelt. Let goed op vergaderruimten: de hoeveelheid ventilatie in een kleine vergaderkamer is vaak te weinig. Beperk daarom de vergadertijden tot maximaal 2 uur.

Apparatuur
In kantoor, maar ook elders, wordt veel gebruikgemaakt van (laser)printers, faxen en kopieermachines. Bekend is dat deze apparatuur schadelijke stoffen verspreidt, zoals ozon, koolmonoxide, stikstofdioxide, vluchtige organische stoffen, koolstofverbindingen, tonerpoeder (fijn stof) en papierstof. Daarom kunnen deze apparaten niet zonder meer overal gebruikt worden: machines met weinig productie (< 5000 vellen (< 10 pakken papier) per maand) mogen nog op de werkplek staan. Maar machines met meer productie (> 5000 vellen per maand) moeten op een gang of in een aparte kast geplaatst worden, terwijl professionele machines voor groot volume bronafzuiging moeten hebben.

Soorten klimaatbeheersing

Er zijn verschillenden soorten klimaatbeheersingsapparatuur: 

Airconditioning
Een airconditioning kan op verschillende manieren worden ingezet. Zo kan er worden gekozen voor een standaard luchtgekoelde machine, een professionele watergekoelde airco of een complete proceskoeling. Al deze airco’s zijn ook weer onder te verdelen in mobiele luchtgekoelde airconditioners, rooftop units, mobiele watergekoelde airconditioners en chillers. Airconditioning is uitermate geschikt voor veel verschillende ruimtes en doeleinden, denk hierbij bijvoorbeeld aan een kantoorruimte, tijdelijke accommodaties, datacenters, server- en computerruimte, traforuimte, industrietoepassingen, proceskoeling.

Ontvochtiging
Ontvochtigingsmachines zijn er in vele soorten en maten. Zo kan er een ontvochtiger worden toegepast op de bouw. Ook worden ontvochtigers toegepast in de industriële sector. Daarbij kan gedacht worden aan:

  • Productie- en opslagruimtes; 
  • Proces- en productdroging en ruimte ontvochtiging;
  • Installaties met specifieke eisen aan luchtvochtigheid;
  • Ter voorkoming van condensvorming in bijvoorbeeld (water) technische ruimten; 
  • Ter preventie van condensvorming in bijvoorbeeld koelhuizen of laad/loszones;

Bevochtiging
Wanneer de luchtvochtigheid in een ruimte te laag is, kan dit leiden tot hoofdpijn, vermoeidheid of droge, prikkelbare ogen. Doordat het binnenklimaat niet op orde is kan dit leiden tot een hoger ziekteverzuim. Naast dat er door een verkeerde luchtvochtigheid gezondheidsklachten kunnen ontstaan, is een te lage of juist te hoge luchtvochtigheid niet bevorderlijk voor het meubilair. Er kan schade ontstaan aan het interieur van een ruimte, vloeren kunnen bijvoorbeeld gaan uitzetten en er kan schimmel ontstaan. Organisaties waarbij het raadzaam is om luchtbevochtigers te gaan gebruiken zijn onder andere: drukkerij, callcenters/telefooncentrales, bibliotheek, musea/ archief, conferentieruimten, fotostudio.

Ventilatie
De ventilatie op de werkvloer is van essentieel belang bij het goed kunnen uitvoeren van werkzaamheden. Een goede ventilatie is eerder regel dan uitzondering, want wanneer een ruimte goed wordt geventileerd worden schadelijke stoffen zoals koolmonoxide, kooldioxide, waterdamp en stofdeeltjes afgevoerd.

Ventilatoren en windmachines worden toegepast in veel verschillende werkgebieden:

  • Stofafzuiging; 
  • Laswerkzaamheden; 
  • Rioleringswerkzaamheden; 
  • Luchttoevoer en luchtafvoer in tunnels, kanalen, kelderverdiepingen en parkeergarages; 
  • Na brandschade; 
  • Ter voorkoming van verstikking; 
  • Opslag van landbouwproducten en veestallen; 
  • Film- en foto opnamen; 
  • Droging na waterschade; 
  • Ter verkoeling van tenten, sporthallen theater, kantines, vergaderzalen en natuurlijk in kantoorruimtes.

Luchtreiniging
Luchtreiniging wordt in vrijwel elke organisatie toegepast. Binnen elke organisatie treffen mensen elkaar en een goede luchtreiniging is daarbij van cruciaal belang. Het gebruik van luchtreiniging zorgt voor een aangename lucht en voorkomt ook dat ziektekiemen zich verspreiden.

Verwarming
Ook verwarming wordt natuurlijk in verschillende sectoren toegepast in de bouwsector, industriële sector, landbouw sector en ook in de dienstverlenende sector. Er wordt onderscheid gemaakt in verschillende verwarmingstypen:

  • Direct gestookte verwarming; hierbij zorgt een systeem ervoor dat er warme lucht wordt uitgeblazen.
  • Indirect gestookte verwarming; wanneer er moet worden gekozen voor schone en droge warmte (ter bevordering van bepaalde werkprocessen) zal men vaak kiezen voor een indirecte verwarming. Deze verwarming zorgt ervoor dat er geen waterdamp en verbrandingsproducten in de lucht komen. 
  • Elektrische verwarming;

Geurneutralisatie
Bij geurneutralisatie denken we aan het verwijderden van tabaks- en diergeuren, het neutraliseren van geur bij brand- en waterschade, geurbelasting in hotels, tehuizen of ziekenhuizen. Ook de muffe lucht in huurhuizen en voertuigen kunnen worden verwijderd.

Wet- en regelgeving

In een kantooromgeving wordt er het meest geklaagd over het klimaat. Er zijn in de Arbowet geen concrete uitspraken gedaan over waar een binnenklimaat aan moet voldoen . Wel staat beschreven in het Bouwbesluit dat een organisatie moet voldoen aan bepaalde eisen als isolatie, zonwering, luchtvochtigheid en luchtverversing.

Belangrijkste normen

NEN 1822 is vaak van toepassing in clean room technologie of de farmaceutische industrie. Deze norm stelt een procedure vast voor de bepaling van efficiëntie van filterelementen.

NEN-EN-ISO 7730:2005: deze norm geeft aanbevelingen voor een behaaglijke klimaatbeheersing. Voor heel warme of juist koude weersomstandigheden zijn andere normen opgesteld.

NEN-EN-ISO 52017-1, hiermee wordt de binnentemperatuur van een gebouw of zone berekend. Ook kan hiermee berekend worden hoeveel energie er nodig is om de gewenste temperatuur te krijgen.

NEN 2322:1973: deze norm geeft symbolen weer voor het uittekenen van warmte- en luchttechnische installaties. Ook is deze norm vaak van toepassing op tekeningen van verwarming en luchtbehandeling.

Aanverwante dossiers

Arbo, Binnenklimaat, Energiebesparing, Gebouwautomatisering, Gezonde werkplek, Installatiebeheer, Zonwering.

Aanvullende kennis

 


Alle artikelen bekijken



Verdiepende kennis