Basiskennis dossier waterinstallaties

Samengesteld door: Kim Wolters, Henny Brullemans


Definitie

Een waterinstallatie bestaat uit leidingen, fittingen, waterbehandelingstoestellen en andere materialen om leidingwater af te nemen en beschikbaar te stellen. Voorbeelden van producten die aangesloten kunnen worden op de waterinstallatie zijn: wastafels, brandslanghaspels, wasmachines, sanitair, buitenkranen, (oog)douches, spoelkeuken, koffieautomaat, etc.

Facilitair

Water binnen een gebouw wordt voor verschillende doelen gebruikt, zoals het bereiden van dranken en eten, het behouden van hygiëne en de veiligheid van de medewerkers waarborgen. Al de bovengenoemde aspecten komen voor in het takenpakket van de facilitair manager. Hij zorgt niet alleen dat de koffiezetapparaten werken maar ook dat de brandhaspels water geven als erom wordt gevraagd en dat zij gekeurd zijn en voldoen aan de wettelijke eisen. Door de leidingwaterinstallatie goed aan te leggen, te onderhouden en te beheren, kunt u veel risico’s, zoals lekkage, verstopping of bacterievorming voorkomen. De eigenaar van een gebouw met een collectieve leidingwaterinstallatie, heeft een ‘zorgplicht voor deugdelijk leidingwater’. Dit houdt in dat de gezondheid van de gebruikers door het leidingwater niet in gevaar mag komen.

Waterinstallaties op de werkvloer

Bij het aanleggen en/of uitbreiden van een waterinstallatie wordt uiteraard eerst het doel vastgesteld. Op welke punten zal de waterleiding moeten komen en wat zal eraan bevestigd moeten worden? Dan gaat er gekeken worden of de leidingen op de bestaande aangesloten kunnen worden. Wanneer gebouwen gerenoveerd of verbouwd worden heb je een grote kans op dode leidingen. Dit zijn leidingen waar geen stromend water meer doorheen komt maar wel water instaat. Doordat het water stil staat is het een ideale plaats voor bacteriën zoals legionella. Hierdoor is het van belang dat dode leidingen verwijderd worden, aangesloten of gespoeld worden.

Binnen de waterinstallaties kan een onderscheid gemaakt worden tussen:

1.   Drinkwaterinstallatie
2.   Warmtapwaterinstallatie
3.   Huishoudwaterinstallaties
4.   Circulair waterinstallatie

Leverancier
De leverancier van je water is afhankelijk van de regio waar je woonachtig bent, je hebt geen vrije keuze zoals bij je energieleverancier. Verschillende waterleveranciers zijn: Brabantwater, Dunea, Evides, Oasen, PWN, Vitens, Waterbedrijf Groningen, Waternet, WMD Drenthe, WNL Limburg.

Keuring
Het feit dat we in Nederland water uit de kraan kunnen gebruiken is een privilege. Dankzij de strenge regels omtrent aanleggen en gebruik van waterinstallaties is dit mogelijk.  De keuring op het naleven van deze regels gebeurd met behulp van de NEN1006 die gaat over de veiligheid van leidingwaterinstallaties. De keuring van een waterinstallatie moet gebeuren voor de ingebruikname van de installatie en/of na veranderingen aan de installatie.

Ontharding van water
Hard water bevat een behoorlijke hoeveelheid calcium en magnesium (hardheid mineralen) waardoor schoonmaakmiddelen en zeep moeilijk oplost en het verstoppen van leidingen mogelijk maakt. Bij het ontharden van water worden de calcium en magnesium ionen uit het water verwijderd. Het ontharden van water wordt in de meeste gevallen gedaan door een wateronthardingseenheid die direct op de waterbevoorrading aangesloten wordt. Naast de verhoogde risico op verstopte leidingen zorgt hardwater voor kalkaanslag. Hierdoor kan de capaciteit van ketels, boilers en geisers afnemen en de kosten stijgen. Daarnaast is kalkaanslag niet goed voor de levensduur van producten zoals wasmachines en koffiezetapparaten. Hierdoor zie je bij de meeste bedrijfsmatige koffiezetapparaten een wateronthardingseenheid hangen. Een wateronthardingseenheid heeft relatief weinig onderhoud nodig en kan vele jaren mee gaan. Alleen het zout van geregeld bijgevuld moeten worden.

Legionella

Legionella is een bacterie die een infectie aan de luchtwegen kan veroorzaken met een longontsteking (legionellose) of griepverschijnselen tot gevolgen. Denk hierbij aan koorts, problemen met ademhalen, verwardheid, hoofdpijn en diarree. Deze symptomen verschijnen van twee tot negentien dagen na de besmetting. De bacterie hoeft niet altijd tot een ziektebeeld te leiden. Ouderen en mensen met een minder afweersysteem hebben meer kans op legionellose. Per jaar zijn er gemiddeld 350 meldingen in Nederland van een legionellalongontsteking. Het gemiddelde is afhankelijk van de weersomstandigheden. Er zijn meer meldingen wanneer een heftige regenbui een einde maakt aan een warme periode. Een longontsteking door legionella kan behandeld worden met antibiotica waardoor bijna alle patiënten volledig herstellen. 2 á 10% van de gevallen met een longontsteking door legionella overlijd.

De legionellabacterie komt uit de grond en water. In het water heeft de bacterie weinig kans tot uitbreiden mits het water stil staat en/of tussen 25 en 45 graden gehouden wordt. Je wordt niet ziek door het drinken van dit water maar door het inademen van de bacterie die eruit vrijkomt. Wanneer er bijvoorbeeld gesproeid wordt met legionella dragend water kan iemand besmet raken door het inademen van de kleine waterdruppels.

Voor een aantal bedrijven en instellingen gelden strenge regels voor legionellapreventie. Bijvoorbeeld voor plaatsen waar veel mensen komen, of waar mensen komen met minder weerstand. Voorbeelden van deze risicolocaties zijn ziekenhuizen en verzorgingshuizen. Maar ook voor hotels, campings en truck tops met een openbare douche zijn regels. Dit zijn instellingen waar mensen een groot risico lopen om besmet te raken met legionella. De eigenaren van deze instellingen moeten maatregelen nemen om legionella te voorkomen. Zij moeten bijvoorbeeld uitzoeken waar de legionellabacteriën kunnen groeien in de waterleiding.

Natte koeltorens
Voor de afkoeling van een gebouw of een industrieel proces wordt vaak een natte koeltoren gebruikt. De koeltoren vernevelt water, dat zich als een lichte mist verspreidt. Via de waternevel kunnen legionellabacteriën zich tot wel 10 kilometer verspreiden door de lucht. Juist bij inademing kunnen legionellabacteriën gevaarlijk zijn. Elke gemeente is verplicht om natte koeltorens te inventariseren en registreren. En eigenaren van natte koeltorens die na 1 januari 2010 zijn geplaatst, zijn verplicht om die te melden. Nog niet alle koeltorens zijn bekend. Daarom wordt iedereen gevraagd koeltorens te melden. Alle bekende koeltorens staan op de Koeltorenkaart van de Atlas Leefomgeving.

Zwembaden, sauna’s en whirlpools
Zwembaden, sauna's en whirlpools moeten een risicoanalyse en een beheersplan laten opstellen door een gecertificeerd bedrijf. Hierin staat welke maatregelen nodig zijn om de kans op besmetting zo klein mogelijk te houden. In de risicoanalyse staat op welke plekken in de waterleiding de legionellabacterie kan groeien. Bedrijven moeten het water op deze plekken elk half jaar op legionella controleren.

Legionella en evenementen
De organisator van een evenement heeft een vergunning nodig van de gemeente. Dit staat in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) van de gemeente. Gemeenten moeten bij de vergunningverlening goed letten op het gebruik van waterattracties of andere installaties die water vernevelen.  

Maatregelen
De facilitaire dienst zal verschillende maatregelen moeten treffen ten behoeve van legionellapreventie:

  • U moet een risicoanalyse laten uitvoeren door een gecertificeerd bedrijf. Deze analyse laat zien waar legionellabacteriën kunnen groeien in uw waterleiding. 
  • Op basis van de risicoanalyse moet u een beheersplan laten opstellen door een gecertificeerd bedrijf. Hierin staat welke maatregelen nodig zijn om de groei van legionellabacteriën tegen te gaan. 
  • U heeft de verplichting maatregelen te nemen om de groei van legionellabacteriën te verminderen. Bijvoorbeeld regelmatig de leidingen doorspoelen. 
  • In een logboek moet u bijhouden welke maatregelen u heeft genomen. 
  • Minimaal 2 keer per jaar moet u het water controleren op de aanwezigheid van legionella. U moet de meting laten uitvoeren door een gecertificeerd bedrijf. 
  • U bent verplicht maatregelen te nemen om het aantal legionellabacteriën terug te dringen als er 100 kolonievormende eenheden per liter (kve/l) of meer worden gemeten. 
  • Blijkt uit de meting dat er 1.000 kve/l of meer legionellabacteriën in het water zitten? Dan moet u dit melden aan de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT).

Normen, wet- en regelgeving

Brandslanghaspel terugslagklep
Water in een brandslaghaspel staat stil waardoor het gevaar loopt voor de legionellabacterie. Door het installeren van een keerklep kan er geen water teruglopen in de waterleiding zodat het ‘vieze’ water niet het waternet in kan stromen.

Legionella
De regels omtrent legionella zijn opgenomen in de drinkwaterwet (2009), het Drinkwaterbesluit (2011), een Algemene Maatregel van Bestuur en de Regeling legionellapreventie in drinkwater en warm tapwater (2011).

Normen NEN 1006
Deze norm geeft de eisen weer voor het beheer van waterinstallaties en geeft aanbevelingen om de installatie te verbeteren.  De norm behandelt het ontwerp, de aanleg en het gebruik van de installatie op het perceel.

Europese waternormen
De Europese NEN-EN 806 serie ‘Eisen voor drinkwaterinstallaties voor gebouwen’ bestaat uit vijf delen die verschillende aspecten van drinkwater beschrijven. Tevens is er een technisch rapport waarin beschreven wordt hoe de groei van legionellabacteriën kunnen worden voorkomen. Onderwerpen die van belang zijn voor Nederlandse manier van werken en die passen binnen de Nederlandse wetgeving, worden in de herziening NEN 1006 meegenomen. Dit in samenhang met de regels die gelden voor (Europese) normalisatie.

Aanverwante dossiers

 Hygiëne, Installatiebeheer, Keukeninrichting, Rioleringsbeheer, Sanitair.